WINNICA ZOSTAŁA WŁĄCZONA DO MAŁOPOLSKIEGO SZLAKU WINNEGO W 2017 R.

Kiedy Agnieszka i Paweł Cisowscy postanowili wyprowadzić się z Krakowa na wieś nawet nie podejrzewali, że kiedyś zajmą się na poważnie uprawą winorośli i produkcją wina. Po prostu znaleźli atrakcyjną działkę blisko miasta w jurajskich Szczodrkowicach koło Skały, a dokładniej w niewielkim przysiółku zwanym Zagardle. Tam właśnie postanowili zbudować swój wymarzony wiejski dom, w którym na stałe zamieszkali w 2011 roku. I w ten sposób niechcący znaleźli się w samym epicentrum gwałtownie odradzającego się małopolskiego winiarstwa. Mniej więcej w tym samym czasie bowiem w okolicach Skały, a szczególnie w miejscowościach położonych na południe od tego miasteczka zaczął się prawdziwy boom na zakładanie winnic.

Dziś tereny te stanowią jeden z najgęściej obsadzonych winoroślą zakątków w naszym kraju, a tutejsze wina cieszą się sporym uznaniem krytyków i konsumentów. W promieniu kilku kilometrów od Zagardla znajduje się kilkanaście mniejszych i większych winnic, w tym parę dość znanych, profesjonalnie prowadzonych komercyjnych plantacji. Do najbliższych sąsiadów państwa Cisowskich należy założona w 2007 roku Winnica Kresy, odległa od ich domu o niecałe dwa kilometry. Niewiele dalej jest do Winnicy Amonit, a w odległości niedługiego spaceru położone są także uprawy należące do Winnicy Słońce i Wiatr. W odległości paru kilometrów znajduje się Winnica Goja oraz najstarsza z istniejących w tej okolicy Winnica Krokoszówka Górska, założona w 2005 roku.

Przygoda Cisowskich z winoroślą zaczęła się niewinnie – tuż po przeprowadzce porządkując teren wokół swojego nowego domu posadzili dla ozdoby kilka krzewów na ogrodowej pergoli. Szybko przekonali się, że winne latorośle dość dobrze radzą sobie w tej lokalizacji a ich uprawa nie sprawia większych problemów. Nie zwlekając więc posadzili obok na próbę 80 krzewów. Efekty były na tyle zachęcające, że już w roku 2013 nasi winiarze postanowili założyć winnicę z prawdziwego zdarzenia. Na lekko spadzistej działce położonej kilkaset metrów od domu posadzili wtedy 600 krzewów winorośli. Jak widzimy, była to wciąż niewielka uprawa, o powierzchni zaledwie kilkunastu arów, jednak areał ten pozwalał już na prowadzenie w miarę profesjonalnych doświadczeń z produkcją wina.

Jak w wielu podobnych przypadkach, winnica okazało się dla Agnieszki i Pawła bardzo wciągającym zajęciem, tym bardziej że ich praca stosunkowo szybko zaczęła przynosić efekty w postaci zdrowych winogron i udanego wina. Dość szybko też przestała im wystarczać niewielka skala oraz amatorska forma tego przedsięwzięcia i w roku 2015 ostatecznie zdecydowali się podjąć profesjonalną produkcję wina z myślą o jego przyszłej sprzedaży. Z tym zamiarem przystąpili znów do powiększenia uprawy, zagospodarowując stopniowo w następnych latach kolejną, największą z posiadanych działek. Dziś na obydwu parcelach winnicy, na powierzchni około jednego hektara uprawia się łącznie 4000 krzewów winorośli.

Obydwie części winnicy, oddalone od siebie o paręset metrów są położone na łagodnie pofalowanej jurajskiej wierzchowinie, wśród otwartych pól, poprzetykanych pasami zarośli na miedzach oraz niewielkimi zagajnikami. Teren wznosi się w tym miejscu dość wysoko, prawie 400 metrów n.p.m., gleby są gliniaste na podłożu wapiennym. Od samego początku zakładano, że winnica będzie prowadzona w sposób możliwe przyjazny dla środowiska. Nie stosuje się tu herbicydów, a zużycie innych środków ochrony roślin ogranicza się do niezbędnego minimum. Krzewy nawozi się kompostem lub obornikiem. Pod tym kątem do uprawy wybrano wyłącznie stosunkowo odporne i mało wymagające odmiany winorośli, jak Léon Millot, Maréchal Foch, Regent i Rondo na wina czerwone oraz Seyval, Solaris, Jutrzenka, Hibernal, Swenson Red, St. Pepin, La Crescent i Adalmiina na wina białe.

Gospodarze winnicy poświęcili sporo czasu na zdobycie fachowej wiedzy o uprawie winorośli i wyrobie wina. Dużo czytali na ten temat, a także jeździli po winnicach w Polsce i zagranicą podpatrując co się da i rozmawiając z winiarzami. Agnieszka przez dwa semestry uczyła się ogrodnictwa w Zespole Szkół w Giebułtowie, a Paweł ukończył roczne Studium Praktycznego Winiarstwa w Podkarpackiej Akademii Wina w Jaśle. Kilkakrotnie uczestniczyli też w wyjazdowych szkoleniach winiarskich na Morawach. Wiedze zdobywali również na miejscu od bardziej doświadczonych sąsiadów, z którymi wciąż współpracują w ramach Stowarzyszenia Winiarzy Jury Krakowskiej.

Nie licząc wcześniejszych, mniej czy bardziej udanych prób z produkcją, pierwsze wina które nasi winiarze odważyli się zaprezentować publicznie na kilku degustacjach i konkursach powstały w roczniku 2016. Wina te od razu zwróciły na siebie uwagę, a Paweł Cisowski, który w Zagardlu odpowiada za produkcję w piwnicy, zyskał sobie reputację wyjątkowo utalentowanego winiarza. Jeszcze lepszy okazał się rocznik 2017. Ogółem wina z tych dwóch roczników, pomimo bardzo skromnej skali produkcji zdobyły aż 14 medali na polskich i zagranicznych konkursach winiarskich.

Wina z roku 2018 jako pierwsze w historii winnicy trafią do oficjalnej sprzedaży. Cała produkcja winiarska odbywa się w odpowiednio zaadaptowanej piwnicy pod domem właścicieli winnicy. Wina fermentują w zbiornikach ze stali nierdzewnej, a niektóre czerwone po fermentacji dojrzewają także w drewnianej beczce. W piwnicy znajduje się również stylowo urządzona salka degustacyjna mogąca pomieści do 14 osób. W sezonie letnim możliwe są także degustacje dla większych grup, nawet do 50 osób, pod zadaszeniem w ogrodzie albo w drewnianym pawilonie w winnicy. Poza samymi degustacjami gospodarze zapraszają także do zwiedzania winnicy i winiarni, a także do udziału w sezonowych pracach przy uprawie i wyrobie wina.

Oprócz winnicy i winiarni państwo Cisowscy prowadzą także niewielkie ekologiczne gospodarstwo, specjalizujące się w wyrobie tradycyjnych wędlin i pasztetów. Tych wyrobów również można spróbować na miejscu.

Miejscowość Szczepanowice położona jest w dolinie Dunajca, kilkanaście kilometrów na południe od Tarnowa, w rejonie nazywanym często “polskim biegunem ciepła”. Przez prawie czterysta lat, aż do połowy XIX wieku wieś ta była gniazdem znanej rodziny Chrząstowskich herbu Zadora, przy których dworze miała znajdować się winnica. Do tej tradycji nawiązuje Winnica Zadora, założona przez Zofię i Stanisława Michałowskich. 

Państwo Michałowscy, na co dzień mieszkający w Krakowie, przed laty kupili w Szczepanowicach domek z ogrodem, traktując to miejsce jako letnisko. Ich przygoda z winoroślą zaczęła się od paru krzewów posadzonych w przydomowym ogrodzie. Efekty były tak zachęcające, że postanowili założyć winnicę z prawdziwego zdarzenia. W tym celu zakupili odpowiednią działkę i w 2007 roku obsadzili tam winoroślą 20 arów. Niedługo później plantacja ta została powiększona do dzisiejszej skali pół hektara, a obok domu powstał niewielki budynek z piwnicą przeznaczony do wyrobu wina. Pani Zofia wzięła udział w programie szkoleniowym “Winnice Małopolski” i w 2008 roku ukończyła tygodniowy kurs w renomowanej szkole winiarskiej w Klosterneuburgu pod Wiedniem.

Wina państwa Michałowskich bardzo szybko zdobyły uznanie – były prezentowane między innymi na dorocznych Konwentach Polskich Winiarzy – i zyskały sobie grono wiernych amatorów. To zadecydowało o zarejestrowaniu ich komercyjnej produkcji, co nastąpiło w 2011 roku. Była to wtedy jedna z najmniejszych polskich winnic prowadzących taką komercyjną działalność i sprzedaż wina. W ostatnich latach winnica została powiększona do powierzchni ponad dwóch hektarów.

Winnica posadowiona jest dość łagodnym południowym zboczu górującym ponad zabudową wsi, na dość ciężkiej, gliniasto-piaszczystej glebie, typowej dla tej części Pogórzy. Uprawia się dość spory wachlarz szczepów, zarówno mieszańcowych, jak i Vitis vinifera. Są to: johanniter, solaris, orion, phoenix, merzling i ortega na wina białe oraz regent, rondo, acolon i pinot noir na wina czerwone. Niedawno państwo Michałowscy powiększyli budynek winiarni, który zyskał przez to obszerniejszą, wygodną piwnicę do wyrobu wina oraz salę degustacyjną. W planie jest także stopniowe powiększenie winnicy.

WINNICA ZOSTAŁA WŁĄCZONA DO MAŁOPOLSKIEGO SZLAKU WINNEGO W 2013 R.

WINNICA ZOSTAŁA WŁĄCZONA DO MAŁOPOLSKIEGO SZLAKU WINNEGO W 2013 R.

WINNICA ZOSTAŁA WŁĄCZONA DO MAŁOPOLSKIEGO SZLAKU WINNEGO W 2021R.

WINNICA ZOSTAŁA WŁĄCZONA DO MAŁOPOLSKIEGO SZLAKU WINNEGO W 2013 R. 

Jednym z ciekawszych przedsięwzięć winiarskich w najbliższej okolicy Krakowa jest Winnica Krokoszówka Górska w Smardzowicach koło Ojcowa, której właścicielami są państwo Bożena i Marek Górscy. Niewielka z początku, kilkunastoarowa plantacja została posadzona w 2005 roku przy rodzinnym domu pani Bożeny (gospodarstwo należało od pokoleń do miejscowego rodu Krokoszów, stąd owa nieco tajemnicza nazwa winnicy). W następnych latach winnica została powiększona i dziś zajmuje około jednego hektara. Oprócz nasadzeń służących do wyrobu wina znajduje się tu także niewielka szkółka winorośli.

Miejsce położone jest bardzo malowniczo – na krawędzi skalistej Doliny Prądnika, dosłownie na granicy Ojcowskiego Parku Narodowego, z dalekim widokiem na jurajski płaskowyż. A korzystny efekt inwersji termicznej (spływ zimnego powietrza do doliny) sprawia, że pomimo dość znacznej wysokości – około 400 metrów n.p.m. – winorośl znajduje tu dość dobre warunki do wegetacji. Sama winnica i szkółka położone są na trzech parcelach, na łagodnych południowych i zachodnich zboczach. Dominują tu dość ciężkie, gliniasto-kamieniste gleby na podłożu skał wapiennych (tzw. rędziny).

 Winnica słynie przede wszystkim ze swoich czerwonych win, wyrabianych ze szczepów leon millot i marechal foch. Te nieco już dziś zapomniane, stare francuskie krzyżówki nie są zbyt wysoko cenione przez współczesnych winiarzy i – pomimo wysokiej odporności na mróz i choroby – nawet u nas zastępuje się je innymi odmianami. Marek Górski udowadnia, że można jednak z tych szczepów uzyskać świetne wina. Dużą klasę pokazuje zwłaszcza tutejszy leon millot, który regularnie zdobywa medale na polskich i zagranicznych konkursach (odmianę tą niegdyś nazywany we Francji docteur du vin – „lekarz wina” – gdyż była w stanie poprawić kolor i strukturę każdego czerwonego trunku).

 Na wina białe uprawia się tu również odporne krzyżówki, jak aurora, seyval blanc, kristaly i swenson red, a także swojską jutrzenkę, z których powstaje jeden kupaż. W najnowszej części winnicy posadzono także krzewy regenta i solarisa, jednak trzeba jeszcze poczekać na ich pierwszy plon. Państwo Górscy dopinają formalności związane ze sprzedażą swoich win. Tymczasem przygotowali wygodne miejsce do degustacji w przebudowanej niedawno na winiarnię starej stodole. Ich gospodarstwo, położone przy turystycznym szlaku, zaledwie trzy kwadranse spacerem od tłumnie odwiedzanego centrum Ojcowa, ma dużą szansę stać się lokalną atrakcją enoturystyczną.

WINNICA ZOSTAŁA WŁĄCZONA DO MAŁOPOLSKIEGO SZLAKU WINNEGO W 2013 R.

WINNICA ZOSTAŁA WŁĄCZONA DO MAŁOPOLSKIEGO SZLAKU WINNEGO W 2016 R.

Cały rok 2012 poświęcili na doprowadzenie do porządku tej nieco zaniedbanej długim ugorowaniem parceli, a już następnej wiosny posadzili tam jednorazowo, w ciągu zaledwie tygodnia, aż 4800 krzewów winorośli, co z uwagi na trudny teren było nie lada wyzwaniem organizacyjnym. Najbardziej strome i kamieniste, ale też najcieplejsze części działki, gdzie możliwa jest jedynie ręczna uprawa, obsadzono gęsto wymagającymi krzewami Vitis vinifera: pinot noir, chardonnay i siegerrebe. Na żyźniejszych i łagodniej nachylonych partiach zbocza znalazły swoje miejsce odporniejsze odmiany mieszańcowe – regent i rondo na wina czerwone oraz seyval, solaris i johanniter na wina białe.

W 2014 roku z pozostawionych na młodziutkich krzewach pojedynczych gron wytłoczono na próbę mikroskopijne partie wina z poszczególnych szczepów. Efekty były na tyle zadowalające, że nasi początkujący winiarze zdecydowali się czym prędzej rozpocząć zarejestrowaną komercyjną produkcję. Czym prędzej załatwiono więc wszelkie potrzebne formalności, zakupiono odpowiedni sprzęt do produkcji i już w roczniku 2015 powstały pierwsze wina przeznaczone do sprzedaży.

W tym samym mniej więcej czasie powyżej winnicy stanął niewielki budynek gospodarczy oraz obszerna zadaszona altana, pomyślane jako zaplecze do przyjmowania zwiedzających, organizowania degustacji oraz bezpośredniej sprzedaży. Latem 2016 pierwsze grupy enoturystów mogły już odwiedzić winnicę i spróbować na miejscu tutejszych win. Wina te były również zaprezentowane na szeregu degustacji i imprez winiarskich, zbierając bardzo pochlebne opinie krytyków i publiczności. W wolnych chwilach w prowadzeniu gospodarstwa winiarskiego pomagają także córki państwu Chlipałów, na co dzień mieszkające i pracujące już poza rodzinnym domem: Kinga, która jest anglistką i Karolina, zawodowa skrzypaczka. To ich głównie zasługą jest świetna oprawa graficzna tutejszych win oraz materiałów promocyjnych winnicy.

Dużą atrakcją winnicy jest odbywający się tam od paru lat profesjonalny festiwal muzyczny Vitis Music Sfera. Przez jeden sierpniowy tydzień odbywają się koncerty oraz recitale z udziałem znanych muzyków klasycznych i jazzowych.

WINNICA ZOSTAŁA WŁĄCZONA DO MAŁOPOLSKIEGO SZLAKU WINNEGO W 2016 R.

Jest to kolejna jurajska winnica, jaka w ostatnich latach dołączyła do ogólnopolskiej czołówki. Jej założyciele, Maria i Wiesław Gój na co dzień mieszkają w Burowie koło Balic, zaledwie kilka kilometrów od granic Krakowa i tam też wyrabiają swoje wina, jednak sama winnica położona jest nieco dalej od miasta, w Smardzowicach koło Ojcowa. Początki ich przygody z winoroślą i winem sięgają roku 2008, a wszystko zaczęło się od długoletniej przyjaźni z właścicielami założonej parę lat wcześniej Winnicy Krokoszówka Górska. To oni namówili państwa Gój, aby swoją winnicę ulokowali możliwie blisko ich istniejącej już plantacji, co pozwoliłoby wzajemnie wspierać się przy uprawie winorośli i wyrobie wina.

Tym sposobem nasi początkujący winiarze trafili do Smardzowic. Na początek w 2011 roku posadzili dwa tysiące krzewów winorośli. W kolejnym roku plantacja ta została powiększona do obecnej powierzchni około jednego hektara.

W roczniku 2014 państwo Gój zrobili pierwsze swoje wina. Był to bardzo udany debiut: wina te zostały zaprezentowane na szeregu publicznych degustacji i festiwali winiarskich (m.in. podczas X Konwentu Polskich Winiarzy w Jaśle), zdobywając sobie powszechne uznanie krytyków oraz publiczności. Od razu też pojawiły się pierwsze medale z konkursów winiarskich. Jeszcze lepiej wypadły wina z ciepłego rocznika 2015, które do tej pory zebrały mnóstwo pochwał i przywiozły kilkanaście medali z krajowych i międzynarodowych konkursów. Między innymi złoty medal na prestiżowym Międzynarodowym Konkursie „Galicja Vitis” za wino czerwone ze szczepu leon millot. W roku 2016 właściciele winnicy postanowili oficjalnie zarejestrować komercyjną produkcję i sprzedaż swojego wina.

Okolice, w których znajduje się Winnica Goja są dość szczególnym miejscem na winiarskiej mapie Polski, gdyż w odległości co najwyżej kilku kilometrów od niej ulokowało się, jak dotąd, około tuzina innych winnic. Spośród nich trzy już zarejestrowały oficjalną komercyjną działalność, a kilka innych jest na najlepszej drodze, aby wkrótce do nich dołączyć. Powoli więc na tym skrawku jurajskiego płaskowyżu wyrasta prawdziwy mikroregion winiarski odznaczający się swoistymi cechami. Obszar ten wyróżnia się bowiem nie tylko sporym, jak na polskie standardy zagęszczeniem winnic, ale także specyficznymi warunkami do uprawy winorośli oraz – można już chyba tak powiedzieć – zalążkami własnych tradycji winiarskich.

W bezpośrednim sąsiedztwie Winnicy Goja, dosłownie za miedzą znajduje się także część Winnicy Słońce i Wiatr, a w odległości dłuższego spaceru trafiamy na kolejne znaczące winnice: Amonit, Kresy, Krokoszówka (nie licząc kilku pomniejszych). Wszystkie te plantacje są położone stosunkowo wysoko, około 400 metrów n.p.m. i posadowione na dość ciężkich gliniasto-wapiennych glebach, zawierających niekiedy sporą domieszkę okruchów skalnych. Z uwagi na chłodny, wyżynny klimat oraz trudny w uprawie grunt nie są to bynajmniej łatwe warunki do uprawy winorośli. Z drugiej jednak strony owo surowe siedlisko nadaje tutejszym winom specyficzny, „górski” charakter – są one ekstraktywne, aromatyczne, mineralne i zazwyczaj ładnie się starzeją, zachowując długo świeżą kwasowość.

Miejscowi winiarze od samego początku blisko ze sobą współpracują – spotykają się regularnie, wymieniają doświadczeniami, degustują razem swoje wina i pomagają sobie wzajemnie w trudnych sytuacjach. Często też wspólnie prezentują swoje wina na różnego rodzaju degustacjach, targach i festiwalach winiarskich, podkreślając przy tym swoją jurajską odrębność. Na przykład co roku 11-tego listopada organizowane jest w Cianowicach koło Skały Jurajskie Święto Młodego Wina, podczas którego lokalni winiarze poddają pierwszej publicznej ocenie swoje świeżutkie wina z bieżącego rocznika. Państwo Gój biorą czynny udział we wszystkich tego typu wspólnych inicjatywach.

Winnica Goja jest położona tuż przy granicy z Ojcowskim Parkiem Narodowym, na lekko nachylonym południowym zboczu, które poniżej opada stromą skarpą ku głębokiej w tym miejscu Dolinie Prądnika. Rozciąga się stąd majestatyczny widok na Kraków, a przy dobrej pogodzie dojrzeć można nawet Tatry. Podstawę nasadzeń winnicy stanowią „klasyczne” dla tych okolic szczepy winorośli: seyval blanc i solaris na wina białe oraz leon millot, marechal foch i regent na wina czerwone. Uzupełnieniem działalności winiarskiej jest niewielka szkółka winorośli, wyspecjalizowana w produkcji sadzonek klasycznych mieszańców francuskich, jak seyval blanc, leon millot i marechal foch. Winnica prowadzi także działalność enoturystyczną, oferując zwiedzanie plantacji oraz degustacje win in situ, wśród krzewów winorośli lub we własnej winiarni.